Het was een mooi gezicht vandaag, die wapperende Koi-banieren en Japanse vlaggen op het Rap. Naast de Cosplay-jongeren die verkleed als Gothlolita's en Animefiguren het Rapenburg even op Yoyogi park deden lijken, waren er ook een paar schattige Japanse kindjes (zoals alleen Japanse kindjes schattig kunnen zijn). Wat mij dan weer aan deze geweldige video deed denken:

Alvast weer een fijne week, allemaal.

Nihon no nichiyoubi is a post from Supersopraan kraakt harde noten.

Kortom: het gaat me goed, er gebeurt van alles in mijn leven. Maar niet alles is blogbaar (or so I keep telling myself). Reizen vormen natuurlijk een uitzondering- daar schrijf ik nog steeds graag over. In februari dit jaar bezocht ik samen met een andere sopraan de Skytische sopraan in Wenen, wat superleuk was ookal was ik ziek als een hond. En nu ben ik dan voor het eerst in tijden naar een stad geweest die al heel lang op mijn verlanglijstje stond: Istanbul.

Istanbul. Sluit je ogen. Wat is het eerste beeld dat in je opkomt? Of het nu een drukke bazaar is, eindeloze minaretten en koepels, orthodoxe mozaïeken, luide straatverkopers, gesluierde vrouwen, fin de siècle wijken of de Oriënt Express… het is allemaal waar. Vele schrijvers hebben hun talenten al gewijd aan het beschrijven van deze stad. Denk bijvoorbeeld aan Louis de Bernières, Orhan Pamuk, Pierre Loti en de eerder op dit blog gerecenseerde Cornelia Golna. Prachtige boeken, over een prachtige stad: Istanbul, het Parijs van de Oriënt. Plus het Wenen, en doe het Kopenhagen er ook maar bij. Want deze stad overstijgt elke verwachting en vergelijking. Istanbul is een ervaring op zich.

Ik maak me dan ook geen illusies. In dit blog zal ik verslag doen van mijn weekje Istanbul. Samen met mijn foto’s kan het helpen om je een beeld te vormen van de stad. Maar uiteindelijk zul je er zelf heen moeten gaan. Waarom? Om Pierre Loti (1850-1923), Frans auteur en Istanbullofiel bij uitstek, te citeren: “Aucune capitale n’est plus diverse par elle-même, ni surtout plus changeante d’heure en heure, avec les aspects du ciel, avec les vents et les nuages- dans ce climat qui a des étés brûlants et une admirable lumière, mais qui par contre a des hivers assombris, des pluies, des manteaux de neige tout à coup jetés sur les milliers de toits noirs.”

Na deze ietwat verheven inleiding komen we maar down to earth. Istanbul is tenslotte precies zo: het ene moment volgen je ogen de minaretten hemelwaarts, het volgende lokt je neus je een van de vele geweldige Lokantası of Meyhanes in voor een heerlijke Turkse maaltijd. Mijn maag heeft zich dan ook prima vermaakt in Istanbul. Favoriet is de Anatolische keuken, met gözleme (flinterdunne pannenkoekjes) gevuld met feta, gehakt en spinazie, gevulde pasta in yoghurtsaus met knoflook, en mezze (verschillende gerechtjes op een bord). Zelfs bietjes worden op zo’n manier klaargemaakt dat ik ze lust (in een knalroze gerecht!). Dan is er natuurlijk baklava, waar ik misselijkmakende hoeveelheden van heb verorberd, börek (bladerdeeg gevuld met kaas), kebap, en çiğ köfte (rauw lamsgehakt met kruiden!). En çay… eindeloze hoeveelheden çay. Als theelurk par excellence vond ik het geweldig om te zien hoe in elk portiek, in elke winkel en elk café iedereen wel een glaasje thee in de hand of in de buurt heeft. Zelfs bij een openluchtconcert dat ik bijwoonde (waarover later meer) werd gratis thee verstrekt. In een land waar een biertje in de middag niet echt gebruikelijk is (want haram) en het kraanwater niet altijd safe, is thee een geweldige oplossing. Met veel suiker natuurlijk, en in zo’n charmant glaasje.

Ik landde zondagavond in Azië na een vlucht van 3 uur. Voor een Indonesië- en Japanvaarder als ik was dat wel een geinige gewaarwording: Azië is natuurlijk niet alleen het verre Oosten. Per bus reisde ik van de luchthaven naar het Europese deel van de stad, naar Sultanahmet: de oude wijk waar de Blauwe Moskee staat, de Aya Sofya en mijn hotel. De rit door nachtelijk Istanbul, met lampjes overal en feeëriek aangelichte moskeeën, was sprookjesachtig. Met een heel brede grijns zat ik een uur lang tegen het raampje van de bus aangeplakt: ik kon niet wachten om deze stad te leren kennen. Maar eerst een nachtje slapen: ik logeerde in Hotel Sokullupaşa, in een fantastische kamer met groot rond bed, jacuzzi, Turks stoombad, douche en toilet. Een pasja waardig! En wat een welkom als je lichtelijk verfomfaaid en plakkerig aankomt na je vlucht (ik weet niet wat het is maar vliegtuigen doen iets met je. And it ain’t good).

De volgende dag besloot ik eerst de “verplichte nummers” te bezoeken. De Aya Sofya was dicht, maar de Blauwe Moskee kon ik wel in. Wow. Ik was al eerder in moskeeën geweest, had ook echt wel eens een heel grote bezocht (de Istiqlal moskee in Jakarta), maar dit was echt een hele mooie plek. Een hoge koepel met fraaie patronen, verrassend veel licht en ondanks de vele bezoekers vervuld van een zekere rust. De sfeer was gemoedelijk: alle etniciteiten en religies hobbelden door elkaar, ik spotte zelfs een boeddhistische monnik. In de moskee ontmoette ik Meriem, een nogal pittige dame uit Algerije. We raakten aan de praat (lang leve mijn Frans!) en besloten de rest van de dag samen op te trekken. Hilarity ensued, aangezien Meriem beslist had dat we op vrijwel elke straathoek een foto moesten maken: eerst van mij, en dan van haar. Zo schoot het natuurlijk niet echt op; ik besloot om haar met zachte hand naar het Topkapı paleis te leiden. Beter bekend bij Mozart liefhebbers als Der Serail, bleken de tuinen van dit fraaie oude paleis van de sultans een perfecte plek om rond te dwalen, te keuvelen en (alweer) foto’s te maken. We hadden een geweldig zicht op de Bosphorus en de oude Byzantijnse stadsmuren. De schatkamer zijn we maar niet in geweest, de rijen waren helaas érg lang. Wel hebben we het zwaard en de voetafdruk van Mohammed gezien, en vele andere relikwieën. Meriem vond het geweldig, en vertaalde alle Arabische opschriften voor mij met veel enthousiasme.

Hongerig kwamen we het paleis uit, en we besloten ons neer te vleien in de kussens van een restaurant met voornoemde Anatolische pannenkoekjes en mezze. Heerlijke manier van eten: allemaal kleine hapjes en smaakjes die je half liggend en thee lurkend tot je neemt. Kritische Meriem was ook erg tevreden, al verklaarde ze dat ik beslist ook de Algerijnse keuken eens moest verkennen. Ze beloofde me een recept te geven dat ik inmiddels na een hilarische Skypesessie ontvangen heb (lees: gedicteerd heb gekregen). Dus wie trek heeft in “Kbab Algérien” melde zich, want ik ga het binnenkort eens klaarmaken. Dit vind ik dus het mooie aan alleen reizen: dat je andere reizigers ontmoet en daardoor ineens op een heel andere manier om je heen gaat kijken. Nu moet ik wel zeggen dat Meriem, met haar uitbundige en ietwat bazige persoonlijkheid, voor een dag gezellig én meer dan voldoende was. Nadat we de ondergrondse wateropslag van de Byzantijnse keizers (Basilica cisterne) hadden bekeken, genoten hadden van het kauwgomachtige ijs dat ze in Istanbul verkopen, én ik Meriem geholpen had een Bosphoruscruise te boeken (ik tolkte tussen haar en de Engels sprekende Turkse travel agent), was het tijd om afscheid te nemen. Nagenietend van een dagje Franse taal immersion kwam ik in het parkje bij de Blauwe Moskee twee jazzmuzikanten tegen die erg goed waren. Het leken me Japanners, dus liep ik tussen twee nummers door op hen af en vroeg ze waar ze vandaan kwamen. Ik had gelijk, ze kwamen uit mijn geliefde Japan, Saitama-ken om precies te zijn, en we kletsten wat in het Japans. Die half ongelovige blik waarmee “Japanners in het wild” mij aankijken als ik ze in hun taal aanspreek is echt priceless. Het was fijn om even Japans te brabbelen, vooral om van mijn lichte frustratie af te komen dat ik me ondanks mijn 5 talen gewoon niet verstaanbaar kon maken jegens de “gewone Turk”.

Gelukkig had ik geen kennis van het Turks nodig om diep geraakt te worden toen ik die avond een ceremonie van de wervelende dervishes meemaakte. Deze heren in lange witte rokken en ietwat potsierlijke vilten hoeden kunnen iets wat ik na al die salsalessen ze nog niet na zal doen: eindeloze rondjes draaien om hun as, de ogen gesloten, de handen opgeheven, maar zonder draaierig te worden, ook al kunnen ze niet spotten. (Voor de niet-dansers onder ons: “spotten” is een techniek waarbij je je hoofd sneller laat draaien dan de rest van je lichaam en steeds terugkeert bij een vast punt, dit om draaierigheid te voorkomen). De sufimuziek creëerde een onwereldse sfeer, en kijkend naar de wervelende mannen in het wit leek de tijd even helemaal stil te staan.

Dinsdag ging ik dan eindelijk naar de Aya Sofya, mijn enige “must” voor deze trip. Ik besloot op te warmen met de Küçük Aya Sofya, ofwel de kleine Aya Sofya. Deze snoezige kleine kerk-turned-moskee werd beheerd door een vriendelijke tandeloze oude baas, die helemaal in zijn nopjes was met het feit dat ik uit mijzelf een donatie in het daartoe bestemde bakje deponeerde- hij schudde enthousiast mijn hand en zei güle güle, wat zoveel schijnt te betekenen als kom nog eens terug. Na dit uitstapje volgde ik de oude Byzantijnse stadsmuren langs de monding van de Bosphorus naar mijn hoofddoel voor die dag, de Aya Sofya. Wat een gebouw! Gebouwd in de 6^e eeuw na Christus is het 1000 jaar een kerk geweest, toen nog 500 jaar een moskee en nu een museum. Byzantijnse mozaïeken en grote ronde borden met Arabische kaligrafieën hangen er door elkaar, en dat kan prima. Indrukwekkend is de ruimte: een gigantische koepel waarvan de pilaren zijn weggewerkt in de muren, waardoor je het gevoel krijgt in een basiliek van weleer te staan. Er zijn laag hangende kroonluchters, een Mimber en een Mihrab, en als je je ogen half dichtknijpt en je inbeeldt dat er tapijten op de vloer liggen, kun je je best voorstellen dat dit een moskee is geweest. Maar het voelt meer aan als een kerk: in de achterste koepel kijkt een glimlachende Maria op je neer, en de architectuur is duidelijk niet islamitisch.

Na al deze eeuwenoude pracht en praal had ik behoefte aan something completely different, dus pakte ik de tram over de Galatabrug naar Tophane, naar Istanbul Modern. Dit museum is nog relatief nieuw en herbergt een eclectische collectie Turkse kunst- van figuratieve schilderijen uit de jaren ’10 en ’20 tot abstracte sculpturen en installaties. Wat ik fijn vind aan musea voor moderne kunst is dat ze zich vaak op aparte locaties bevinden waar je als “gewone” toerist niet zo snel komt, dat ze ruim opgezet zijn en dat je altijd wel een paar kunstwerken tegenkomt die onder je huid gaan zitten. Zo ook hier. Het museum lag aan de kade waar, zoals Pierre Loti beschrijft in zijn voornoemde boek, je het maritieme leven van Istanbul aan je voorbij kunt zien trekken en waar overal çay gedronken en nargileh (waterpijp) geroken wordt. Ik was vooral onder de indruk van de bibliotheek van het museum waar honderden boeken aan draadjes hangen, en van de installaties. Favoriet was Migration van Doug Aitken (voor een impressie, klik hier), waar verschillende dieren van Noord-Amerika geplaatst werden in de allesbehalve natuurlijke omgeving van motels. Een eervolle vermelding ook voor het geinige, superkorte filmpje Road To Tate Modern van 2 Turkse kunstenaars die als Don Quichote en Sancho Panza door het Anatolische achterland trekken op weg naar Tate Modern, waar ze hopen te exposeren.

Moe geworden van al deze indrukken (en vooral de niet aflatende tapijtverkopers die in de oude stad voortdurend achter me aanhobbelden) besloot ik mijn dag af te sluiten met een bezoek aan de Cağaloğlu Hamamı, een historisch Turks badhuis. Er werd een breed palet met behandelingen aangeboden, met allerlei scrubs en massages- ze hadden zelfs een Sultanpakket. Dat was me echter iets te duur, dus koos ik voor een combinatie van een scrub, gevolgd door een inzeep- en shampoosessie en een massage. Nu was ik wel wat gewend uit Japan, maar hoe anders is een hamam vergeleken met een onsen! Waar je in een onsen jezelf van top tot teen afboent alvorens je in het zalige mineraalhoudende hete water te laten zakken, is er in de hamam geen bad, alleen maar stoom. Dat is toch wel andere koek: in mijn rood met wit geblokte omslagdoek en op mijn houten slippertjes (ik moest om een grotere maat vragen, 40/41 is natuurlijk huge voor Turkse begrippen) klepperde ik naar een grote marmeren ruimte waar het heel warm was, maar geen water te bekennen. Daar moest ik eerst maar eens gaan zitten en het vuil van de dag er eens goed uitzweten. Na een minuut of 20 kwam er een dametje op mij af die mijn hand pakte en me leidde naar een achthoekige marmeren verhoging, waarvan het oppervlak aardig heet was. Daar moest ik op gaan liggen, en terwijl de weldadige warmte zich door mijn ledematen verspreidde, werd ik grondig gescrubd. De vellen vlogen er letterlijk vanaf. Preuts of kinderachtig moet je niet zijn: nadat voor- en achterkant gescrubd waren, werd ik van top tot teen ingezeept en schoongespoeld, om vervolgens stevig gemasseerd te worden. Daarna werd mijn haar gewassen en kreeg ik een hoofdmassage, en toen was de service alweer voorbij. Ik ben nog even in het stoombad blijven zitten terwijl ik af en toe wat koud water uit een fonteintje over mijn hoofd plensde- deed me denken aan de mandibakjes uit mijn jeugd. Al met al een bijzondere ervaring die ik niet had willen missen, al was het maar omdat ik als een loom wolkje naar het hotel zweefde: als er één probaat middel is tegen stress en tapijtverkoper-induced ergernissen, dan is het dit wel.

Woensdagochtend besloot ik off the beaten track te gaan naar Eyüp, een wijk in het Westen van de stad waar maar weinig toeristen komen. Je vindt er de Eyüp Sultan moskee, een van de heiligste in de islamitische wereld, en dat kun je wel zien: in deze buurt geen moderne Turkse vrouwen met highlights in het haar en pumps aan de voeten. Traditionele kleding is de rigeur, variërend van een hoofddoek met lange jas tot zwarte chadors. Uitzondering is het terras van het Pierre Loti café, waar vooral toeristen en moderne Turkse koppels heengaan om te genieten van het geweldige uitzicht, het Franse sfeertje en de frisse lucht. Je moet er wel de teleferik (kabelbaan) voor nemen de heuvel op, maar het is de moeite waard. Gezeten aan zo’n tafeltje met mijn mierzoete glaasje çay, met een magnifiek uitzicht over de Gouden Hoorn, zat ik echt te genieten. De pratende, kletsende en rokende(!) mensen op het zonbespikkelde terras vormden een tafereeltje dat me erg deed aan Renoirs fraaie Le Moulin de la Galette.

Aan alle moois komt echter een einde, en dus pakte ik de teleferik naar beneden, en stapte ik vervolgens op de commuter ferry die mij al heen en weer pendelend naar de Galatabrug zou brengen. Op de ferry raakte ik aan de praat met Judy, een Amerikaanse dame die al enige tijd met pensioen was en woonde op een zeilboot in het Caribisch gebied. Zij was in Turkije om te gaan zeilen met een aantal vrienden, maar had de tijd genomen om nog even wat van Istanbul te zien. Ze had nog geen vastomlijnde plannen en was dus enthousiast toen ik voorstelde om de funikuler (ondergrondse tram) te nemen naar Istiklak Caddesi, dé winkelstraat van de stad, waar zich Patisserie Markiz bevond: een chique fin-de-siècle etablissement waar je in vroeger tijden heenging om te zien en gezien te worden. Zo gezegd, zo gedaan, en dus zaten we even later genoeglijk aan onze ENORME punten chocoladetaart met çay. Het interieur van de tent was fraai, met Art Nouveau tegelwanden, alleen was het al lang niet meer een exclusieve eetgelegenheid. Toch was het fijn om wat van deze vergane glorie te kunnen proeven.

Die middag ontmoette ik dan eindelijk Yücel, onze vorige stagiair die inmiddels een halfjaar in Istanbul studeert en met wie ik afgesproken had. Hij trof me aan in CD-winkel Mephisto, met een arm vol Turkse muziek- ik kon niet kiezen uit de vele CD’s en aangezien ze niet heel duur waren, kocht ik er lekker veel. Zo ben ik nu de trotse bezitter van Ottomaanse barokmuziek, Koerdische volksmuziek, en Turkse pop en jazz. Gelukkig met mijn muzikale buit en glimlachend van oor tot oor liet ik me meetronen door Yücel langs zeer pittoreske straatjes, die erg aan bohemien Parijs deden denken, maar gek genoeg ook aan hip Daikanyama (Tokyo) en Fukuoka. We eindigden in Limonlu bahçe, de limoenentuin, waar we een drankje nuttigden alvorens terug te keren naar Istiklak Caddesi voor een stevige Anatolische hap. Onze buikjes rondgegeten hebbende, maakten we nog een wandeling langs Taksim, waar altijd demonstraties plaatsvinden (zo ook nu, Turkse feministen demonstreerden tegen huiselijk geweld) en Tarlabaşı, een ghetto-achtige wijk met grubby kindjes en wasgoed aan lijntjes tussen de huizen (Napels, anyone?). We eindigden in 360, een hippe club waar ze rakı cocktails hadden en een zwart-wit film van Elisabeth Taylor geprojecteerd werd op de muur. Zelf had ik het waarschijnlijk niet kunnen vinden: de ingang was een gewoon appartementengebouw, met een marmeren gang en brede trappen die langs allerlei ateliers en galerieën leidden. Hier moeten vroeger welgestelde Europese Istanbullus gewoond hebben. Op de bovenste verdieping bevond zich dan deze club, waar je dankzij de glazen muren inderdaad een 360 graden uitzicht had op nachtelijk Istanbul, vol twinkelende lichtjes en blauw aangelichte minaretten.

De volgende dag trof ik Yücel weer voor lunch op Kız Kulesi, een toren op een eilandje middenin de Bosphorus. Maar eerst bezocht ik nog de Chora kerk, veel kleiner dan de Aya Sofya maar met talloze schitterende fresco’s en mozaïeken zeker zo indrukwekkend. Het was wel even een gedoe om er te komen. Hoewel ik qua afstand best naar deze kerk had kunnen fietsen, moest ik het eerste tweewielige voertuig in Istanbul nog tegenkomen (geen fiets gezien, zelfs geen bakfiets) en besloot ik dus te bussen. Met mijn twee (letterlijk, twee) woorden Turks kon ik gelukkig nog net de weg vragen en heb ik het dus gered. Naar Kız Kulesi werd ik gelukkig begeleid door de vloeiend Turks sprekende Yücel, wat enorm hielp. Zo’n boottochtje over de Bosphorus is niet te versmaden, al waren de golven zo hoog dat we vervaarlijk heen en weer schommelden in ons kleine veerbootje. Eenmaal terug aan vaste wal maakte we een lekkere wandeling langs de studentikoze buurtjes en het chique Nişantaşı, waar Chanel, Louis Vuitton en andere usual suspects te vinden waren. De omgeving was echter vrij understated- meer PC Hooft dan Champs Elysées of Ginza. We bezochten het grootste winkelcentrum van Europa, waar we in een massagestoel doken om onze moegelopen beentjes wat rust te gunnen, en vatten toen het plan op om die avond naar de campus van de TU Istanbul te gaan. Daar zou namelijk Sertab Erener, populaire zangeres en songfestivalwinnaar 2003 een openluchtconcert geven. Ik was voor. We kochten geen kaartjes en hadden daar ook geen spijt van: gezeten op een heuvelrand met een gratis kopje çay in de handen keken we uit op het atletiekstadion waar mevrouw Erener kwam zingen. Na een schijnbaar eindeloos voorprogramma was ze daar eindelijk, en dankzij mijn camera met zoomlens kon ik haar dikke witte bontjas en indrukwekkend hoge hakken ontwaren. Maar dit was bijzaak: wat een strot heeft deze dame! Zelfs live was ze steengoed en stak ze met kop en schouders boven haar voor- en tussenprogramma uit. Om ons heen op de heuvelrand waren plukjes studenten neergestreken, die ook fan bleken. Vooral één jongen met snor en platte pet was enthousiast en kón zich eenvoudigweg niet inhouden: gevaarlijk dicht bij de steile helling naar beneden danste, kronkelde hij, heup- en schouderwiegend op de aanstekelijke muziek. Hij maakte de show compleet- had ik niet willen missen.

Vrijdag was mijn laatste dag in Istanbul, en weemoed vervulde mijn gemoed. Ik maakte een laatste wandeling langs de Bosphorus en het Dolmabahçe paleis dat ik alleen van buiten heb bekeken- een wachttijd van 2 uur is me toch echt te lang. In plaats daarvan keerde ik terug naar het oude gedeelte van de stad, waar ik nog even het station heb bekeken waar in vroeger tijden de Oriënt Express aankwam. Daar vlakbij is Hafiz Mustafa’s theesalon, waar ze de heerlijkste baklava en börek verkopen. Nadat ik er maandag al genoten had van het heerlijke eten, sloten çay, gratis wifi en gezellige banter met de eigenaar, besloot ik er mijn laatste uurtje in Istanbul door te brengen. Ik had er geen spijt van: het was weer supergezellig, ik kocht een paar darling theeglaasjes, en was blij dat ik de Grand Bazaar (toeristenval bij uitstek) met een gerust hart links kon laten liggen. Met weer een glimlach van oor tot oor scharrelde ik naar mijn hotel, waar een shuttlebusje me oppikte om terug te rijden naar de luchthaven. Met de neus wederom tegen het raampje aangeplakt zoog ik de laatste beelden in me op: de zon op het water van de Bosphorus, de oude Byzantijnse stadsmuren waar de rode Turkse vlag fier wapperde, de Simitverkopers die zich een weg baanden door de auto’s…

Wat een heerlijke trip was dit. Ik heb intens genoten, heb mijn hart een beetje verloren aan deze unieke stad waar Oost en West samenkomen en zich met elkaar vervlechten. Om Pierre Loti nog maar eens te citeren: “Et ces rues, ces places, ces banlieues de Constantinople, il me semble qu’elles sont un peu à moi, comme aussi je leur appartiens. ”

Maşallah Istanbul! is a post from Supersopraan kraakt harde noten.

Kortom: het gaat me goed, er gebeurt van alles in mijn leven. Maar niet alles is blogbaar (or so I keep telling myself). Reizen vormen natuurlijk een uitzondering- daar schrijf ik nog steeds graag over. In februari dit jaar bezocht ik samen met een andere sopraan de Skytische sopraan in Wenen, wat superleuk was ookal was ik ziek als een hond. En nu ben ik dan voor het eerst in tijden naar een stad geweest die al heel lang op mijn verlanglijstje stond: Istanbul.

Istanbul. Sluit je ogen. Wat is het eerste beeld dat in je opkomt? Of het nu een drukke bazaar is, eindeloze minaretten en koepels, orthodoxe mozaïeken, luide straatverkopers, gesluierde vrouwen, fin de siècle wijken of de Oriënt Express… het is allemaal waar. Vele schrijvers hebben hun talenten al gewijd aan het beschrijven van deze stad. Denk bijvoorbeeld aan Louis de Bernières, Orhan Pamuk, Pierre Loti en de eerder op dit blog gerecenseerde Cornelia Golna. Prachtige boeken, over een prachtige stad: Istanbul, het Parijs van de Oriënt. Plus het Wenen, en doe het Kopenhagen er ook maar bij. Want deze stad overstijgt elke verwachting en vergelijking. Istanbul is een ervaring op zich.

Ik maak me dan ook geen illusies. In dit blog zal ik verslag doen van mijn weekje Istanbul. Samen met mijn foto’s kan het helpen om je een beeld te vormen van de stad. Maar uiteindelijk zul je er zelf heen moeten gaan. Waarom? Om Pierre Loti (1850-1923), Frans auteur en Istanbullofiel bij uitstek, te citeren: “Aucune capitale n’est plus diverse par elle-même, ni surtout plus changeante d’heure en heure, avec les aspects du ciel, avec les vents et les nuages- dans ce climat qui a des étés brûlants et une admirable lumière, mais qui par contre a des hivers assombris, des pluies, des manteaux de neige tout à coup jetés sur les milliers de toits noirs.”

Na deze ietwat verheven inleiding komen we maar down to earth. Istanbul is tenslotte precies zo: het ene moment volgen je ogen de minaretten hemelwaarts, het volgende lokt je neus je een van de vele geweldige Lokantası of Meyhanes in voor een heerlijke Turkse maaltijd. Mijn maag heeft zich dan ook prima vermaakt in Istanbul. Favoriet is de Anatolische keuken, met gözleme (flinterdunne pannenkoekjes) gevuld met feta, gehakt en spinazie, gevulde pasta in yoghurtsaus met knoflook, en mezze (verschillende gerechtjes op een bord). Zelfs bietjes worden op zo’n manier klaargemaakt dat ik ze lust (in een knalroze gerecht!). Dan is er natuurlijk baklava, waar ik misselijkmakende hoeveelheden van heb verorberd, börek (bladerdeeg gevuld met kaas), kebap, en çiğ köfte (rauw lamsgehakt met kruiden!). En çay… eindeloze hoeveelheden çay. Als theelurk par excellence vond ik het geweldig om te zien hoe in elk portiek, in elke winkel en elk café iedereen wel een glaasje thee in de hand of in de buurt heeft. Zelfs bij een openluchtconcert dat ik bijwoonde (waarover later meer) werd gratis thee verstrekt. In een land waar een biertje in de middag niet echt gebruikelijk is (want haram) en het kraanwater niet altijd safe, is thee een geweldige oplossing. Met veel suiker natuurlijk, en in zo’n charmant glaasje.

Ik landde zondagavond in Azië na een vlucht van 3 uur. Voor een Indonesië- en Japanvaarder als ik was dat wel een geinige gewaarwording: Azië is natuurlijk niet alleen het verre Oosten. Per bus reisde ik van de luchthaven naar het Europese deel van de stad, naar Sultanahmet: de oude wijk waar de Blauwe Moskee staat, de Aya Sofya en mijn hotel. De rit door nachtelijk Istanbul, met lampjes overal en feeëriek aangelichte moskeeën, was sprookjesachtig. Met een heel brede grijns zat ik een uur lang tegen het raampje van de bus aangeplakt: ik kon niet wachten om deze stad te leren kennen. Maar eerst een nachtje slapen: ik logeerde in Hotel Sokullupaşa, in een fantastische kamer met groot rond bed, jacuzzi, Turks stoombad, douche en toilet. Een pasja waardig! En wat een welkom als je lichtelijk verfomfaaid en plakkerig aankomt na je vlucht (ik weet niet wat het is maar vliegtuigen doen iets met je. And it ain’t good).

De volgende dag besloot ik eerst de “verplichte nummers” te bezoeken. De Aya Sofya was dicht, maar de Blauwe Moskee kon ik wel in. Wow. Ik was al eerder in moskeeën geweest, had ook echt wel eens een heel grote bezocht (de Istiqlal moskee in Jakarta), maar dit was echt een hele mooie plek. Een hoge koepel met fraaie patronen, verrassend veel licht en ondanks de vele bezoekers vervuld van een zekere rust. De sfeer was gemoedelijk: alle etniciteiten en religies hobbelden door elkaar, ik spotte zelfs een boeddhistische monnik. In de moskee ontmoette ik Meriem, een nogal pittige dame uit Algerije. We raakten aan de praat (lang leve mijn Frans!) en besloten de rest van de dag samen op te trekken. Hilarity ensued, aangezien Meriem beslist had dat we op vrijwel elke straathoek een foto moesten maken: eerst van mij, en dan van haar. Zo schoot het natuurlijk niet echt op; ik besloot om haar met zachte hand naar het Topkapı paleis te leiden. Beter bekend bij Mozart liefhebbers als Der Serail, bleken de tuinen van dit fraaie oude paleis van de sultans een perfecte plek om rond te dwalen, te keuvelen en (alweer) foto’s te maken. We hadden een geweldig zicht op de Bosphorus en de oude Byzantijnse stadsmuren. De schatkamer zijn we maar niet in geweest, de rijen waren helaas érg lang. Wel hebben we het zwaard en de voetafdruk van Mohammed gezien, en vele andere relikwieën. Meriem vond het geweldig, en vertaalde alle Arabische opschriften voor mij met veel enthousiasme.

Hongerig kwamen we het paleis uit, en we besloten ons neer te vleien in de kussens van een restaurant met voornoemde Anatolische pannenkoekjes en mezze. Heerlijke manier van eten: allemaal kleine hapjes en smaakjes die je half liggend en thee lurkend tot je neemt. Kritische Meriem was ook erg tevreden, al verklaarde ze dat ik beslist ook de Algerijnse keuken eens moest verkennen. Ze beloofde me een recept te geven dat ik inmiddels na een hilarische Skypesessie ontvangen heb (lees: gedicteerd heb gekregen). Dus wie trek heeft in “Kbab Algérien” melde zich, want ik ga het binnenkort eens klaarmaken. Dit vind ik dus het mooie aan alleen reizen: dat je andere reizigers ontmoet en daardoor ineens op een heel andere manier om je heen gaat kijken. Nu moet ik wel zeggen dat Meriem, met haar uitbundige en ietwat bazige persoonlijkheid, voor een dag gezellig én meer dan voldoende was. Nadat we de ondergrondse wateropslag van de Byzantijnse keizers (Basilica cisterne) hadden bekeken, genoten hadden van het kauwgomachtige ijs dat ze in Istanbul verkopen, én ik Meriem geholpen had een Bosphoruscruise te boeken (ik tolkte tussen haar en de Engels sprekende Turkse travel agent), was het tijd om afscheid te nemen. Nagenietend van een dagje Franse taal immersion kwam ik in het parkje bij de Blauwe Moskee twee jazzmuzikanten tegen die erg goed waren. Het leken me Japanners, dus liep ik tussen twee nummers door op hen af en vroeg ze waar ze vandaan kwamen. Ik had gelijk, ze kwamen uit mijn geliefde Japan, Saitama-ken om precies te zijn, en we kletsten wat in het Japans. Die half ongelovige blik waarmee “Japanners in het wild” mij aankijken als ik ze in hun taal aanspreek is echt priceless. Het was fijn om even Japans te brabbelen, vooral om van mijn lichte frustratie af te komen dat ik me ondanks mijn 5 talen gewoon niet verstaanbaar kon maken jegens de “gewone Turk”.

Gelukkig had ik geen kennis van het Turks nodig om diep geraakt te worden toen ik die avond een ceremonie van de wervelende dervishes meemaakte. Deze heren in lange witte rokken en ietwat potsierlijke vilten hoeden kunnen iets wat ik na al die salsalessen ze nog niet na zal doen: eindeloze rondjes draaien om hun as, de ogen gesloten, de handen opgeheven, maar zonder draaierig te worden, ook al kunnen ze niet spotten. (Voor de niet-dansers onder ons: “spotten” is een techniek waarbij je je hoofd sneller laat draaien dan de rest van je lichaam en steeds terugkeert bij een vast punt, dit om draaierigheid te voorkomen). De sufimuziek creëerde een onwereldse sfeer, en kijkend naar de wervelende mannen in het wit leek de tijd even helemaal stil te staan.

Dinsdag ging ik dan eindelijk naar de Aya Sofya, mijn enige “must” voor deze trip. Ik besloot op te warmen met de Küçük Aya Sofya, ofwel de kleine Aya Sofya. Deze snoezige kleine kerk-turned-moskee werd beheerd door een vriendelijke tandeloze oude baas, die helemaal in zijn nopjes was met het feit dat ik uit mijzelf een donatie in het daartoe bestemde bakje deponeerde- hij schudde enthousiast mijn hand en zei güle güle, wat zoveel schijnt te betekenen als kom nog eens terug. Na dit uitstapje volgde ik de oude Byzantijnse stadsmuren langs de monding van de Bosphorus naar mijn hoofddoel voor die dag, de Aya Sofya. Wat een gebouw! Gebouwd in de 6^e eeuw na Christus is het 1000 jaar een kerk geweest, toen nog 500 jaar een moskee en nu een museum. Byzantijnse mozaïeken en grote ronde borden met Arabische kaligrafieën hangen er door elkaar, en dat kan prima. Indrukwekkend is de ruimte: een gigantische koepel waarvan de pilaren zijn weggewerkt in de muren, waardoor je het gevoel krijgt in een basiliek van weleer te staan. Er zijn laag hangende kroonluchters, een Mimber en een Mihrab, en als je je ogen half dichtknijpt en je inbeeldt dat er tapijten op de vloer liggen, kun je je best voorstellen dat dit een moskee is geweest. Maar het voelt meer aan als een kerk: in de achterste koepel kijkt een glimlachende Maria op je neer, en de architectuur is duidelijk niet islamitisch.

Na al deze eeuwenoude pracht en praal had ik behoefte aan something completely different, dus pakte ik de tram over de Galatabrug naar Tophane, naar Istanbul Modern. Dit museum is nog relatief nieuw en herbergt een eclectische collectie Turkse kunst- van figuratieve schilderijen uit de jaren ’10 en ’20 tot abstracte sculpturen en installaties. Wat ik fijn vind aan musea voor moderne kunst is dat ze zich vaak op aparte locaties bevinden waar je als “gewone” toerist niet zo snel komt, dat ze ruim opgezet zijn en dat je altijd wel een paar kunstwerken tegenkomt die onder je huid gaan zitten. Zo ook hier. Het museum lag aan de kade waar, zoals Pierre Loti beschrijft in zijn voornoemde boek, je het maritieme leven van Istanbul aan je voorbij kunt zien trekken en waar overal çay gedronken en nargileh (waterpijp) geroken wordt. Ik was vooral onder de indruk van de bibliotheek van het museum waar honderden boeken aan draadjes hangen, en van de installaties. Favoriet was Migration van Doug Aitken (voor een impressie, klik hier), waar verschillende dieren van Noord-Amerika geplaatst werden in de allesbehalve natuurlijke omgeving van motels. Een eervolle vermelding ook voor het geinige, superkorte filmpje Road To Tate Modern van 2 Turkse kunstenaars die als Don Quichote en Sancho Panza door het Anatolische achterland trekken op weg naar Tate Modern, waar ze hopen te exposeren.

Moe geworden van al deze indrukken (en vooral de niet aflatende tapijtverkopers die in de oude stad voortdurend achter me aanhobbelden) besloot ik mijn dag af te sluiten met een bezoek aan de Cağaloğlu Hamamı, een historisch Turks badhuis. Er werd een breed palet met behandelingen aangeboden, met allerlei scrubs en massages- ze hadden zelfs een Sultanpakket. Dat was me echter iets te duur, dus koos ik voor een combinatie van een scrub, gevolgd door een inzeep- en shampoosessie en een massage. Nu was ik wel wat gewend uit Japan, maar hoe anders is een hamam vergeleken met een onsen! Waar je in een onsen jezelf van top tot teen afboent alvorens je in het zalige mineraalhoudende hete water te laten zakken, is er in de hamam geen bad, alleen maar stoom. Dat is toch wel andere koek: in mijn rood met wit geblokte omslagdoek en op mijn houten slippertjes (ik moest om een grotere maat vragen, 40/41 is natuurlijk huge voor Turkse begrippen) klepperde ik naar een grote marmeren ruimte waar het heel warm was, maar geen water te bekennen. Daar moest ik eerst maar eens gaan zitten en het vuil van de dag er eens goed uitzweten. Na een minuut of 20 kwam er een dametje op mij af die mijn hand pakte en me leidde naar een achthoekige marmeren verhoging, waarvan het oppervlak aardig heet was. Daar moest ik op gaan liggen, en terwijl de weldadige warmte zich door mijn ledematen verspreidde, werd ik grondig gescrubd. De vellen vlogen er letterlijk vanaf. Preuts of kinderachtig moet je niet zijn: nadat voor- en achterkant gescrubd waren, werd ik van top tot teen ingezeept en schoongespoeld, om vervolgens stevig gemasseerd te worden. Daarna werd mijn haar gewassen en kreeg ik een hoofdmassage, en toen was de service alweer voorbij. Ik ben nog even in het stoombad blijven zitten terwijl ik af en toe wat koud water uit een fonteintje over mijn hoofd plensde- deed me denken aan de mandibakjes uit mijn jeugd. Al met al een bijzondere ervaring die ik niet had willen missen, al was het maar omdat ik als een loom wolkje naar het hotel zweefde: als er één probaat middel is tegen stress en tapijtverkoper-induced ergernissen, dan is het dit wel.

Woensdagochtend besloot ik off the beaten track te gaan naar Eyüp, een wijk in het Westen van de stad waar maar weinig toeristen komen. Je vindt er de Eyüp Sultan moskee, een van de heiligste in de islamitische wereld, en dat kun je wel zien: in deze buurt geen moderne Turkse vrouwen met highlights in het haar en pumps aan de voeten. Traditionele kleding is de rigeur, variërend van een hoofddoek met lange jas tot zwarte chadors. Uitzondering is het terras van het Pierre Loti café, waar vooral toeristen en moderne Turkse koppels heengaan om te genieten van het geweldige uitzicht, het Franse sfeertje en de frisse lucht. Je moet er wel de teleferik (kabelbaan) voor nemen de heuvel op, maar het is de moeite waard. Gezeten aan zo’n tafeltje met mijn mierzoete glaasje çay, met een magnifiek uitzicht over de Gouden Hoorn, zat ik echt te genieten. De pratende, kletsende en rokende(!) mensen op het zonbespikkelde terras vormden een tafereeltje dat me erg deed aan Renoirs fraaie Le Moulin de la Galette.

Aan alle moois komt echter een einde, en dus pakte ik de teleferik naar beneden, en stapte ik vervolgens op de commuter ferry die mij al heen en weer pendelend naar de Galatabrug zou brengen. Op de ferry raakte ik aan de praat met Judy, een Amerikaanse dame die al enige tijd met pensioen was en woonde op een zeilboot in het Caribisch gebied. Zij was in Turkije om te gaan zeilen met een aantal vrienden, maar had de tijd genomen om nog even wat van Istanbul te zien. Ze had nog geen vastomlijnde plannen en was dus enthousiast toen ik voorstelde om de funikuler (ondergrondse tram) te nemen naar Istiklak Caddesi, dé winkelstraat van de stad, waar zich Patisserie Markiz bevond: een chique fin-de-siècle etablissement waar je in vroeger tijden heenging om te zien en gezien te worden. Zo gezegd, zo gedaan, en dus zaten we even later genoeglijk aan onze ENORME punten chocoladetaart met çay. Het interieur van de tent was fraai, met Art Nouveau tegelwanden, alleen was het al lang niet meer een exclusieve eetgelegenheid. Toch was het fijn om wat van deze vergane glorie te kunnen proeven.

Die middag ontmoette ik dan eindelijk Yücel, onze vorige stagiair die inmiddels een halfjaar in Istanbul studeert en met wie ik afgesproken had. Hij trof me aan in CD-winkel Mephisto, met een arm vol Turkse muziek- ik kon niet kiezen uit de vele CD’s en aangezien ze niet heel duur waren, kocht ik er lekker veel. Zo ben ik nu de trotse bezitter van Ottomaanse barokmuziek, Koerdische volksmuziek, en Turkse pop en jazz. Gelukkig met mijn muzikale buit en glimlachend van oor tot oor liet ik me meetronen door Yücel langs zeer pittoreske straatjes, die erg aan bohemien Parijs deden denken, maar gek genoeg ook aan hip Daikanyama (Tokyo) en Fukuoka. We eindigden in Limonlu bahçe, de limoenentuin, waar we een drankje nuttigden alvorens terug te keren naar Istiklak Caddesi voor een stevige Anatolische hap. Onze buikjes rondgegeten hebbende, maakten we nog een wandeling langs Taksim, waar altijd demonstraties plaatsvinden (zo ook nu, Turkse feministen demonstreerden tegen huiselijk geweld) en Tarlabaşı, een ghetto-achtige wijk met grubby kindjes en wasgoed aan lijntjes tussen de huizen (Napels, anyone?). We eindigden in 360, een hippe club waar ze rakı cocktails hadden en een zwart-wit film van Elisabeth Taylor geprojecteerd werd op de muur. Zelf had ik het waarschijnlijk niet kunnen vinden: de ingang was een gewoon appartementengebouw, met een marmeren gang en brede trappen die langs allerlei ateliers en galerieën leidden. Hier moeten vroeger welgestelde Europese Istanbullus gewoond hebben. Op de bovenste verdieping bevond zich dan deze club, waar je dankzij de glazen muren inderdaad een 360 graden uitzicht had op nachtelijk Istanbul, vol twinkelende lichtjes en blauw aangelichte minaretten.

De volgende dag trof ik Yücel weer voor lunch op Kız Kulesi, een toren op een eilandje middenin de Bosphorus. Maar eerst bezocht ik nog de Chora kerk, veel kleiner dan de Aya Sofya maar met talloze schitterende fresco’s en mozaïeken zeker zo indrukwekkend. Het was wel even een gedoe om er te komen. Hoewel ik qua afstand best naar deze kerk had kunnen fietsen, moest ik het eerste tweewielige voertuig in Istanbul nog tegenkomen (geen fiets gezien, zelfs geen bakfiets) en besloot ik dus te bussen. Met mijn twee (letterlijk, twee) woorden Turks kon ik gelukkig nog net de weg vragen en heb ik het dus gered. Naar Kız Kulesi werd ik gelukkig begeleid door de vloeiend Turks sprekende Yücel, wat enorm hielp. Zo’n boottochtje over de Bosphorus is niet te versmaden, al waren de golven zo hoog dat we vervaarlijk heen en weer schommelden in ons kleine veerbootje. Eenmaal terug aan vaste wal maakte we een lekkere wandeling langs de studentikoze buurtjes en het chique Nişantaşı, waar Chanel, Louis Vuitton en andere usual suspects te vinden waren. De omgeving was echter vrij understated- meer PC Hooft dan Champs Elysées of Ginza. We bezochten het grootste winkelcentrum van Europa, waar we in een massagestoel doken om onze moegelopen beentjes wat rust te gunnen, en vatten toen het plan op om die avond naar de campus van de TU Istanbul te gaan. Daar zou namelijk Sertab Erener, populaire zangeres en songfestivalwinnaar 2003 een openluchtconcert geven. Ik was voor. We kochten geen kaartjes en hadden daar ook geen spijt van: gezeten op een heuvelrand met een gratis kopje çay in de handen keken we uit op het atletiekstadion waar mevrouw Erener kwam zingen. Na een schijnbaar eindeloos voorprogramma was ze daar eindelijk, en dankzij mijn camera met zoomlens kon ik haar dikke witte bontjas en indrukwekkend hoge hakken ontwaren. Maar dit was bijzaak: wat een strot heeft deze dame! Zelfs live was ze steengoed en stak ze met kop en schouders boven haar voor- en tussenprogramma uit. Om ons heen op de heuvelrand waren plukjes studenten neergestreken, die ook fan bleken. Vooral één jongen met snor en platte pet was enthousiast en kón zich eenvoudigweg niet inhouden: gevaarlijk dicht bij de steile helling naar beneden danste, kronkelde hij, heup- en schouderwiegend op de aanstekelijke muziek. Hij maakte de show compleet- had ik niet willen missen.

Vrijdag was mijn laatste dag in Istanbul, en weemoed vervulde mijn gemoed. Ik maakte een laatste wandeling langs de Bosphorus en het Dolmabahçe paleis dat ik alleen van buiten heb bekeken- een wachttijd van 2 uur is me toch echt te lang. In plaats daarvan keerde ik terug naar het oude gedeelte van de stad, waar ik nog even het station heb bekeken waar in vroeger tijden de Oriënt Express aankwam. Daar vlakbij is Hafiz Mustafa’s theesalon, waar ze de heerlijkste baklava en börek verkopen. Nadat ik er maandag al genoten had van het heerlijke eten, sloten çay, gratis wifi en gezellige banter met de eigenaar, besloot ik er mijn laatste uurtje in Istanbul door te brengen. Ik had er geen spijt van: het was weer supergezellig, ik kocht een paar darling theeglaasjes, en was blij dat ik de Grand Bazaar (toeristenval bij uitstek) met een gerust hart links kon laten liggen. Met weer een glimlach van oor tot oor scharrelde ik naar mijn hotel, waar een shuttlebusje me oppikte om terug te rijden naar de luchthaven. Met de neus wederom tegen het raampje aangeplakt zoog ik de laatste beelden in me op: de zon op het water van de Bosphorus, de oude Byzantijnse stadsmuren waar de rode Turkse vlag fier wapperde, de Simitverkopers die zich een weg baanden door de auto’s…

Wat een heerlijke trip was dit. Ik heb intens genoten, heb mijn hart een beetje verloren aan deze unieke stad waar Oost en West samenkomen en zich met elkaar vervlechten. Om Pierre Loti nog maar eens te citeren: “Et ces rues, ces places, ces banlieues de Constantinople, il me semble qu’elles sont un peu à moi, comme aussi je leur appartiens. ”

Maşallah Istanbul! is a post from Supersopraan kraakt harde noten.

Kortom: het gaat me goed, er gebeurt van alles in mijn leven. Maar niet alles is blogbaar (or so I keep telling myself). Reizen vormen natuurlijk een uitzondering- daar schrijf ik nog steeds graag over. In februari dit jaar bezocht ik samen met een andere sopraan de Skytische sopraan in Wenen, wat superleuk was ookal was ik ziek als een hond. En nu ben ik dan voor het eerst in tijden naar een stad geweest die al heel lang op mijn verlanglijstje stond: Istanbul.

Istanbul. Sluit je ogen. Wat is het eerste beeld dat in je opkomt? Of het nu een drukke bazaar is, eindeloze minaretten en koepels, orthodoxe mozaïeken, luide straatverkopers, gesluierde vrouwen, fin de siècle wijken of de Oriënt Express… het is allemaal waar. Vele schrijvers hebben hun talenten al gewijd aan het beschrijven van deze stad. Denk bijvoorbeeld aan Louis de Bernières, Orhan Pamuk, Pierre Loti en de eerder op dit blog gerecenseerde Cornelia Golna. Prachtige boeken, over een prachtige stad: Istanbul, het Parijs van de Oriënt. Plus het Wenen, en doe het Kopenhagen er ook maar bij. Want deze stad overstijgt elke verwachting en vergelijking. Istanbul is een ervaring op zich.

Ik maak me dan ook geen illusies. In dit blog zal ik verslag doen van mijn weekje Istanbul. Samen met mijn foto’s kan het helpen om je een beeld te vormen van de stad. Maar uiteindelijk zul je er zelf heen moeten gaan. Waarom? Om Pierre Loti (1850-1923), Frans auteur en Istanbullofiel bij uitstek, te citeren: “Aucune capitale n’est plus diverse par elle-même, ni surtout plus changeante d’heure en heure, avec les aspects du ciel, avec les vents et les nuages- dans ce climat qui a des étés brûlants et une admirable lumière, mais qui par contre a des hivers assombris, des pluies, des manteaux de neige tout à coup jetés sur les milliers de toits noirs.”

Na deze ietwat verheven inleiding komen we maar down to earth. Istanbul is tenslotte precies zo: het ene moment volgen je ogen de minaretten hemelwaarts, het volgende lokt je neus je een van de vele geweldige Lokantası of Meyhanes in voor een heerlijke Turkse maaltijd. Mijn maag heeft zich dan ook prima vermaakt in Istanbul. Favoriet is de Anatolische keuken, met gözleme (flinterdunne pannenkoekjes) gevuld met feta, gehakt en spinazie, gevulde pasta in yoghurtsaus met knoflook, en mezze (verschillende gerechtjes op een bord). Zelfs bietjes worden op zo’n manier klaargemaakt dat ik ze lust (in een knalroze gerecht!). Dan is er natuurlijk baklava, waar ik misselijkmakende hoeveelheden van heb verorberd, börek (bladerdeeg gevuld met kaas), kebap, en çiÄŸ köfte (rauw lamsgehakt met kruiden!). En çay… eindeloze hoeveelheden çay. Als theelurk par excellence vond ik het geweldig om te zien hoe in elk portiek, in elke winkel en elk café iedereen wel een glaasje thee in de hand of in de buurt heeft. Zelfs bij een openluchtconcert dat ik bijwoonde (waarover later meer) werd gratis thee verstrekt. In een land waar een biertje in de middag niet echt gebruikelijk is (want haram) en het kraanwater niet altijd safe, is thee een geweldige oplossing. Met veel suiker natuurlijk, en in zo’n charmant glaasje.

Ik landde zondagavond in Azië na een vlucht van 3 uur. Voor een Indonesië- en Japanvaarder als ik was dat wel een geinige gewaarwording: Azië is natuurlijk niet alleen het verre Oosten. Per bus reisde ik van de luchthaven naar het Europese deel van de stad, naar Sultanahmet: de oude wijk waar de Blauwe Moskee staat, de Aya Sofya en mijn hotel. De rit door nachtelijk Istanbul, met lampjes overal en feeëriek aangelichte moskeeën, was sprookjesachtig. Met een heel brede grijns zat ik een uur lang tegen het raampje van de bus aangeplakt: ik kon niet wachten om deze stad te leren kennen. Maar eerst een nachtje slapen: ik logeerde in Hotel Sokullupaşa, in een fantastische kamer met groot rond bed, jacuzzi, Turks stoombad, douche en toilet. Een pasja waardig! En wat een welkom als je lichtelijk verfomfaaid en plakkerig aankomt na je vlucht (ik weet niet wat het is maar vliegtuigen doen iets met je. And it ain’t good).

De volgende dag besloot ik eerst de “verplichte nummers” te bezoeken. De Aya Sofya was dicht, maar de Blauwe Moskee kon ik wel in. Wow. Ik was al eerder in moskeeën geweest, had ook echt wel eens een heel grote bezocht (de Istiqlal moskee in Jakarta), maar dit was echt een hele mooie plek. Een hoge koepel met fraaie patronen, verrassend veel licht en ondanks de vele bezoekers vervuld van een zekere rust. De sfeer was gemoedelijk: alle etniciteiten en religies hobbelden door elkaar, ik spotte zelfs een boeddhistische monnik. In de moskee ontmoette ik Meriem, een nogal pittige dame uit Algerije. We raakten aan de praat (lang leve mijn Frans!) en besloten de rest van de dag samen op te trekken. Hilarity ensued, aangezien Meriem beslist had dat we op vrijwel elke straathoek een foto moesten maken: eerst van mij, en dan van haar. Zo schoot het natuurlijk niet echt op; ik besloot om haar met zachte hand naar het Topkapı paleis te leiden. Beter bekend bij Mozart liefhebbers als Der Serail, bleken de tuinen van dit fraaie oude paleis van de sultans een perfecte plek om rond te dwalen, te keuvelen en (alweer) foto’s te maken. We hadden een geweldig zicht op de Bosphorus en de oude Byzantijnse stadsmuren. De schatkamer zijn we maar niet in geweest, de rijen waren helaas érg lang. Wel hebben we het zwaard en de voetafdruk van Mohammed gezien, en vele andere relikwieën. Meriem vond het geweldig, en vertaalde alle Arabische opschriften voor mij met veel enthousiasme.

Hongerig kwamen we het paleis uit, en we besloten ons neer te vleien in de kussens van een restaurant met voornoemde Anatolische pannenkoekjes en mezze. Heerlijke manier van eten: allemaal kleine hapjes en smaakjes die je half liggend en thee lurkend tot je neemt. Kritische Meriem was ook erg tevreden, al verklaarde ze dat ik beslist ook de Algerijnse keuken eens moest verkennen. Ze beloofde me een recept te geven dat ik inmiddels na een hilarische Skypesessie ontvangen heb (lees: gedicteerd heb gekregen). Dus wie trek heeft in “Kbab Algérien” melde zich, want ik ga het binnenkort eens klaarmaken. Dit vind ik dus het mooie aan alleen reizen: dat je andere reizigers ontmoet en daardoor ineens op een heel andere manier om je heen gaat kijken. Nu moet ik wel zeggen dat Meriem, met haar uitbundige en ietwat bazige persoonlijkheid, voor een dag gezellig én meer dan voldoende was. Nadat we de ondergrondse wateropslag van de Byzantijnse keizers (Basilica cisterne) hadden bekeken, genoten hadden van het kauwgomachtige ijs dat ze in Istanbul verkopen, én ik Meriem geholpen had een Bosphoruscruise te boeken (ik tolkte tussen haar en de Engels sprekende Turkse travel agent), was het tijd om afscheid te nemen. Nagenietend van een dagje Franse taal immersion kwam ik in het parkje bij de Blauwe Moskee twee jazzmuzikanten tegen die erg goed waren. Het leken me Japanners, dus liep ik tussen twee nummers door op hen af en vroeg ze waar ze vandaan kwamen. Ik had gelijk, ze kwamen uit mijn geliefde Japan, Saitama-ken om precies te zijn, en we kletsten wat in het Japans. Die half ongelovige blik waarmee “Japanners in het wild” mij aankijken als ik ze in hun taal aanspreek is echt priceless. Het was fijn om even Japans te brabbelen, vooral om van mijn lichte frustratie af te komen dat ik me ondanks mijn 5 talen gewoon niet verstaanbaar kon maken jegens de “gewone Turk”.

Gelukkig had ik geen kennis van het Turks nodig om diep geraakt te worden toen ik die avond een ceremonie van de wervelende dervishes meemaakte. Deze heren in lange witte rokken en ietwat potsierlijke vilten hoeden kunnen iets wat ik na al die salsalessen ze nog niet na zal doen: eindeloze rondjes draaien om hun as, de ogen gesloten, de handen opgeheven, maar zonder draaierig te worden, ook al kunnen ze niet spotten. (Voor de niet-dansers onder ons: “spotten” is een techniek waarbij je je hoofd sneller laat draaien dan de rest van je lichaam en steeds terugkeert bij een vast punt, dit om draaierigheid te voorkomen). De sufimuziek creëerde een onwereldse sfeer, en kijkend naar de wervelende mannen in het wit leek de tijd even helemaal stil te staan.

Dinsdag ging ik dan eindelijk naar de Aya Sofya, mijn enige “must” voor deze trip. Ik besloot op te warmen met de Küçük Aya Sofya, ofwel de kleine Aya Sofya. Deze snoezige kleine kerk-turned-moskee werd beheerd door een vriendelijke tandeloze oude baas, die helemaal in zijn nopjes was met het feit dat ik uit mijzelf een donatie in het daartoe bestemde bakje deponeerde- hij schudde enthousiast mijn hand en zei güle güle, wat zoveel schijnt te betekenen als kom nog eens terug. Na dit uitstapje volgde ik de oude Byzantijnse stadsmuren langs de monding van de Bosphorus naar mijn hoofddoel voor die dag, de Aya Sofya. Wat een gebouw! Gebouwd in de 6^e eeuw na Christus is het 1000 jaar een kerk geweest, toen nog 500 jaar een moskee en nu een museum. Byzantijnse mozaïeken en grote ronde borden met Arabische kaligrafieën hangen er door elkaar, en dat kan prima. Indrukwekkend is de ruimte: een gigantische koepel waarvan de pilaren zijn weggewerkt in de muren, waardoor je het gevoel krijgt in een basiliek van weleer te staan. Er zijn laag hangende kroonluchters, een Mimber en een Mihrab, en als je je ogen half dichtknijpt en je inbeeldt dat er tapijten op de vloer liggen, kun je je best voorstellen dat dit een moskee is geweest. Maar het voelt meer aan als een kerk: in de achterste koepel kijkt een glimlachende Maria op je neer, en de architectuur is duidelijk niet islamitisch.

Na al deze eeuwenoude pracht en praal had ik behoefte aan something completely different, dus pakte ik de tram over de Galatabrug naar Tophane, naar Istanbul Modern. Dit museum is nog relatief nieuw en herbergt een eclectische collectie Turkse kunst- van figuratieve schilderijen uit de jaren ’10 en ’20 tot abstracte sculpturen en installaties. Wat ik fijn vind aan musea voor moderne kunst is dat ze zich vaak op aparte locaties bevinden waar je als “gewone” toerist niet zo snel komt, dat ze ruim opgezet zijn en dat je altijd wel een paar kunstwerken tegenkomt die onder je huid gaan zitten. Zo ook hier. Het museum lag aan de kade waar, zoals Pierre Loti beschrijft in zijn voornoemde boek, je het maritieme leven van Istanbul aan je voorbij kunt zien trekken en waar overal çay gedronken en nargileh (waterpijp) geroken wordt. Ik was vooral onder de indruk van de bibliotheek van het museum waar honderden boeken aan draadjes hangen, en van de installaties. Favoriet was Migration van Doug Aitken (voor een impressie, klik hier), waar verschillende dieren van Noord-Amerika geplaatst werden in de allesbehalve natuurlijke omgeving van motels. Een eervolle vermelding ook voor het geinige, superkorte filmpje Road To Tate Modern van 2 Turkse kunstenaars die als Don Quichote en Sancho Panza door het Anatolische achterland trekken op weg naar Tate Modern, waar ze hopen te exposeren.

Moe geworden van al deze indrukken (en vooral de niet aflatende tapijtverkopers die in de oude stad voortdurend achter me aanhobbelden) besloot ik mijn dag af te sluiten met een bezoek aan de Cağaloğlu Hamamı, een historisch Turks badhuis. Er werd een breed palet met behandelingen aangeboden, met allerlei scrubs en massages- ze hadden zelfs een Sultanpakket. Dat was me echter iets te duur, dus koos ik voor een combinatie van een scrub, gevolgd door een inzeep- en shampoosessie en een massage. Nu was ik wel wat gewend uit Japan, maar hoe anders is een hamam vergeleken met een onsen! Waar je in een onsen jezelf van top tot teen afboent alvorens je in het zalige mineraalhoudende hete water te laten zakken, is er in de hamam geen bad, alleen maar stoom. Dat is toch wel andere koek: in mijn rood met wit geblokte omslagdoek en op mijn houten slippertjes (ik moest om een grotere maat vragen, 40/41 is natuurlijk huge voor Turkse begrippen) klepperde ik naar een grote marmeren ruimte waar het heel warm was, maar geen water te bekennen. Daar moest ik eerst maar eens gaan zitten en het vuil van de dag er eens goed uitzweten. Na een minuut of 20 kwam er een dametje op mij af die mijn hand pakte en me leidde naar een achthoekige marmeren verhoging, waarvan het oppervlak aardig heet was. Daar moest ik op gaan liggen, en terwijl de weldadige warmte zich door mijn ledematen verspreidde, werd ik grondig gescrubd. De vellen vlogen er letterlijk vanaf. Preuts of kinderachtig moet je niet zijn: nadat voor- en achterkant gescrubd waren, werd ik van top tot teen ingezeept en schoongespoeld, om vervolgens stevig gemasseerd te worden. Daarna werd mijn haar gewassen en kreeg ik een hoofdmassage, en toen was de service alweer voorbij. Ik ben nog even in het stoombad blijven zitten terwijl ik af en toe wat koud water uit een fonteintje over mijn hoofd plensde- deed me denken aan de mandibakjes uit mijn jeugd. Al met al een bijzondere ervaring die ik niet had willen missen, al was het maar omdat ik als een loom wolkje naar het hotel zweefde: als er één probaat middel is tegen stress en tapijtverkoper-induced ergernissen, dan is het dit wel.

Woensdagochtend besloot ik off the beaten track te gaan naar Eyüp, een wijk in het Westen van de stad waar maar weinig toeristen komen. Je vindt er de Eyüp Sultan moskee, een van de heiligste in de islamitische wereld, en dat kun je wel zien: in deze buurt geen moderne Turkse vrouwen met highlights in het haar en pumps aan de voeten. Traditionele kleding is de rigeur, variërend van een hoofddoek met lange jas tot zwarte chadors. Uitzondering is het terras van het Pierre Loti café, waar vooral toeristen en moderne Turkse koppels heengaan om te genieten van het geweldige uitzicht, het Franse sfeertje en de frisse lucht. Je moet er wel de teleferik (kabelbaan) voor nemen de heuvel op, maar het is de moeite waard. Gezeten aan zo’n tafeltje met mijn mierzoete glaasje çay, met een magnifiek uitzicht over de Gouden Hoorn, zat ik echt te genieten. De pratende, kletsende en rokende(!) mensen op het zonbespikkelde terras vormden een tafereeltje dat me erg deed aan Renoirs fraaie Le Moulin de la Galette.

Aan alle moois komt echter een einde, en dus pakte ik de teleferik naar beneden, en stapte ik vervolgens op de commuter ferry die mij al heen en weer pendelend naar de Galatabrug zou brengen. Op de ferry raakte ik aan de praat met Judy, een Amerikaanse dame die al enige tijd met pensioen was en woonde op een zeilboot in het Caribisch gebied. Zij was in Turkije om te gaan zeilen met een aantal vrienden, maar had de tijd genomen om nog even wat van Istanbul te zien. Ze had nog geen vastomlijnde plannen en was dus enthousiast toen ik voorstelde om de funikuler (ondergrondse tram) te nemen naar Istiklak Caddesi, dé winkelstraat van de stad, waar zich Patisserie Markiz bevond: een chique fin-de-siècle etablissement waar je in vroeger tijden heenging om te zien en gezien te worden. Zo gezegd, zo gedaan, en dus zaten we even later genoeglijk aan onze ENORME punten chocoladetaart met çay. Het interieur van de tent was fraai, met Art Nouveau tegelwanden, alleen was het al lang niet meer een exclusieve eetgelegenheid. Toch was het fijn om wat van deze vergane glorie te kunnen proeven.

Die middag ontmoette ik dan eindelijk Yücel, onze vorige stagiair die inmiddels een halfjaar in Istanbul studeert en met wie ik afgesproken had. Hij trof me aan in CD-winkel Mephisto, met een arm vol Turkse muziek- ik kon niet kiezen uit de vele CD’s en aangezien ze niet heel duur waren, kocht ik er lekker veel. Zo ben ik nu de trotse bezitter van Ottomaanse barokmuziek, Koerdische volksmuziek, en Turkse pop en jazz. Gelukkig met mijn muzikale buit en glimlachend van oor tot oor liet ik me meetronen door Yücel langs zeer pittoreske straatjes, die erg aan bohemien Parijs deden denken, maar gek genoeg ook aan hip Daikanyama (Tokyo) en Fukuoka. We eindigden in Limonlu bahçe, de limoenentuin, waar we een drankje nuttigden alvorens terug te keren naar Istiklak Caddesi voor een stevige Anatolische hap. Onze buikjes rondgegeten hebbende, maakten we nog een wandeling langs Taksim, waar altijd demonstraties plaatsvinden (zo ook nu, Turkse feministen demonstreerden tegen huiselijk geweld) en Tarlabaşı, een ghetto-achtige wijk met grubby kindjes en wasgoed aan lijntjes tussen de huizen (Napels, anyone?). We eindigden in 360, een hippe club waar ze rakı cocktails hadden en een zwart-wit film van Elisabeth Taylor geprojecteerd werd op de muur. Zelf had ik het waarschijnlijk niet kunnen vinden: de ingang was een gewoon appartementengebouw, met een marmeren gang en brede trappen die langs allerlei ateliers en galerieën leidden. Hier moeten vroeger welgestelde Europese Istanbullus gewoond hebben. Op de bovenste verdieping bevond zich dan deze club, waar je dankzij de glazen muren inderdaad een 360 graden uitzicht had op nachtelijk Istanbul, vol twinkelende lichtjes en blauw aangelichte minaretten.

De volgende dag trof ik Yücel weer voor lunch op Kız Kulesi, een toren op een eilandje middenin de Bosphorus. Maar eerst bezocht ik nog de Chora kerk, veel kleiner dan de Aya Sofya maar met talloze schitterende fresco’s en mozaïeken zeker zo indrukwekkend. Het was wel even een gedoe om er te komen. Hoewel ik qua afstand best naar deze kerk had kunnen fietsen, moest ik het eerste tweewielige voertuig in Istanbul nog tegenkomen (geen fiets gezien, zelfs geen bakfiets) en besloot ik dus te bussen. Met mijn twee (letterlijk, twee) woorden Turks kon ik gelukkig nog net de weg vragen en heb ik het dus gered. Naar Kız Kulesi werd ik gelukkig begeleid door de vloeiend Turks sprekende Yücel, wat enorm hielp. Zo’n boottochtje over de Bosphorus is niet te versmaden, al waren de golven zo hoog dat we vervaarlijk heen en weer schommelden in ons kleine veerbootje. Eenmaal terug aan vaste wal maakte we een lekkere wandeling langs de studentikoze buurtjes en het chique NiÅŸantaşı, waar Chanel, Louis Vuitton en andere usual suspects te vinden waren. De omgeving was echter vrij understated- meer PC Hooft dan Champs Elysées of Ginza. We bezochten het grootste winkelcentrum van Europa, waar we in een massagestoel doken om onze moegelopen beentjes wat rust te gunnen, en vatten toen het plan op om die avond naar de campus van de TU Istanbul te gaan. Daar zou namelijk Sertab Erener, populaire zangeres en songfestivalwinnaar 2003 een openluchtconcert geven. Ik was voor. We kochten geen kaartjes en hadden daar ook geen spijt van: gezeten op een heuvelrand met een gratis kopje çay in de handen keken we uit op het atletiekstadion waar mevrouw Erener kwam zingen. Na een schijnbaar eindeloos voorprogramma was ze daar eindelijk, en dankzij mijn camera met zoomlens kon ik haar dikke witte bontjas en indrukwekkend hoge hakken ontwaren. Maar dit was bijzaak: wat een strot heeft deze dame! Zelfs live was ze steengoed en stak ze met kop en schouders boven haar voor- en tussenprogramma uit. Om ons heen op de heuvelrand waren plukjes studenten neergestreken, die ook fan bleken. Vooral één jongen met snor en platte pet was enthousiast en kón zich eenvoudigweg niet inhouden: gevaarlijk dicht bij de steile helling naar beneden danste, kronkelde hij, heup- en schouderwiegend op de aanstekelijke muziek. Hij maakte de show compleet- had ik niet willen missen.

Vrijdag was mijn laatste dag in Istanbul, en weemoed vervulde mijn gemoed. Ik maakte een laatste wandeling langs de Bosphorus en het Dolmabahçe paleis dat ik alleen van buiten heb bekeken- een wachttijd van 2 uur is me toch echt te lang. In plaats daarvan keerde ik terug naar het oude gedeelte van de stad, waar ik nog even het station heb bekeken waar in vroeger tijden de Oriënt Express aankwam. Daar vlakbij is Hafiz Mustafa’s theesalon, waar ze de heerlijkste baklava en börek verkopen. Nadat ik er maandag al genoten had van het heerlijke eten, sloten çay, gratis wifi en gezellige banter met de eigenaar, besloot ik er mijn laatste uurtje in Istanbul door te brengen. Ik had er geen spijt van: het was weer supergezellig, ik kocht een paar darling theeglaasjes, en was blij dat ik de Grand Bazaar (toeristenval bij uitstek) met een gerust hart links kon laten liggen. Met weer een glimlach van oor tot oor scharrelde ik naar mijn hotel, waar een shuttlebusje me oppikte om terug te rijden naar de luchthaven. Met de neus wederom tegen het raampje aangeplakt zoog ik de laatste beelden in me op: de zon op het water van de Bosphorus, de oude Byzantijnse stadsmuren waar de rode Turkse vlag fier wapperde, de Simitverkopers die zich een weg baanden door de auto’s…

Wat een heerlijke trip was dit. Ik heb intens genoten, heb mijn hart een beetje verloren aan deze unieke stad waar Oost en West samenkomen en zich met elkaar vervlechten. Om Pierre Loti nog maar eens te citeren: “Et ces rues, ces places, ces banlieues de Constantinople, il me semble qu’elles sont un peu à moi, comme aussi je leur appartiens. ”

MaÅŸallah Istanbul! is a post from Supersopraan kraakt harde noten.

Vanmiddag zat ik echter even zonder, toen ik mij liet begraven in het hete vulkanische zand van Ibusuki. Ibusuki is een slaperig kustplaatsje waar maar weinig te doen is, maar toch komen er bussen vol Koreanen op af. De reden? Een beroemde onsen, die niet alleen warm bronwater biedt om in te badderen, maar ook de mogelijkheid om je met yukata (zomerkimono) en al te laten begraven in het donkere vulkanische zand. Wat een aparte sensatie! Het is best een gewicht dat op je drukt, en langzaamaan krijg je het steeds warmer tot het zweet in straaltjes van je gezicht loopt. Je bloed gaat harder stromen en je ledematen beginnen een beetje te kloppen; het leek wel een soort massage. Ik hield het zo'n 15 tot 20 minuten vol onder het zand, zeker niet gek voor een eerste keer, aldus ook de zand scheppende dames. Wel was het voorzichtig opstaan; er zaten mannetjes klaar om ons op te vangen met een bekertje water indien nodig. Je verliest best wel veel vocht: mijn yukata plakte helemaal om mij heen toen ik naar de badruimte liep. Het was wel heerlijk om mij vervolgens grondig af te schrobben en dan in het bubbelende warme bad te laten zakken… de ubiquitous onsens van Japan ga ik echt ENORM missen!

Over een paar dagen vlieg ik alweer naar Nederland en hoewel ik ook wel weer naar mijn eigen bedje, vrienden en familie verlang, baal ik wel een beetje dat ik Japan, toch mijn 2e thuis, alweer moet gaan verlaten. Vooral de 2e helft van mijn vakantie is VEEL te snel voorbij gegaan. En de toestanden in Nederland, met bezuinigingen alom, maken het er ook niet veel leuker op. Gelukkig kan onderstaand filmpje van de MCO flashmob dan wel weer een glimlacht op mijn gezicht toveren. Hoop doet tenslotte leven, en wie weet, misschien overleeft de Nederlandse muzieksector dit kabinet ook wel.

Ik ga de komende dagen nog even keihard genieten van al het moois, raars en interessants dat Japan te bieden heeft. Ik ben al begonnen met een lijstje bij te houden van alle dingen, klein en groot, die ik fijn vind aan Japan. Opdat ik ze niet vergeet straks als ik weer terug ben. Onsens EN de liefde voor cultuur die de mensen hier hebben, komen zeker bovenaan. Bloggen doe ik waarschijnlijk straks in Nederland pas weer; ik denk dat mijn laatste 2 dagen in Tokyo e.o. volgepropt gaan zijn met last-minute shopping en sightseeing. Ik heb vandaag in elk geval al een hele slag geslagen met de aankoop van fraaie Satsuma-yaki theekopjes. Vrienden, dat wordt dus binnenkort Japanse snoepjes eten en groene thee drinken bij mij thuis! Daar kijk ik dan wel weer naar uit. Jaaaaaa mata ne!

Tot slot nog een korte ronde get the picture:

Is dit normaal in Japan?

Raad het gevaar! 

Is de sigaret populair onder ninja's?

1. Kun je hierop lopen? 2. WAAR kan ik deze kopen?

Kun je dit eten? 

Van wie waren deze flessen en waar staan ze nu?

Wie is ons vrolijke vriendje?

Je moet even je hoofd opzij draaien want ik mis hier de mogelijkheid om foto's te bewerken. Raad het gevaar 2. 

Wat moet dit voorstellen? 

En is dit lekker?

De antwoorden volgen later. Degene met de meeste goede antwoorden wint een… Hello Kitty keitai strap! (als je weet wat dat is, natuurlijk).

Are. is a post from Supersopraan kraakt harde noten.

Sinds mijn laatste blogje heb ik weer veel gedaan: de volgende ochtend bezocht ik een theetuin en ging ik shoppen in Fukuoka: een superleuke en hippe stad. De mensen zijn er meer laid back dan in Tokyo, maar qua hipheid/grotestadsgevoel kan Fukuoka zich prima meten met de hoofdstad. Best of both worlds dus. Ik logeerde er in een oude ryokan, tatamimatten, binnentuin met fontein, the works- met een 19e-eeuwse uitstraling; ik had echt het gevoel dat elk moment zo'n Meiji-hervormer de kamer kon binnenstappen. En 2 haltes verder waren dan de glamourous high rise buildings, waarnaast kleine stalletjes stonden met de beroemdste en goddelijkste ramen ever…! Ik baalde dus wel een beetje dat ik na 1 nacht alweer door moest naar Nagasaki, maar om alles te zien wat ik wilde zien moest ik toch door. Nagasaki is een stad die mij niet ligt. Ingeklemd tussen bergen en zee bekroop mij een lichtelijk benauwd gevoel, niet bevorderd door mijn accommodatie: klein, donker en niet al te schoon. Nog niet eerder was ik in zo'n aftandse ryokan beland, en ik was blij dat ik er maar 1 nacht hoefde te logeren. Dat de beheerster 's avonds laat de TV keihard had aanstaan hielp ook niet echt. Wel fascinerend vond ik het herbouwde Dejima, de voormalige Hollandse factorij en gedurende 250 jaar (1600-1850 ongeveer) de enige poort naar de Westerse wereld. De combinatie van tatamimatten en rijstpapieren schuifwanden met 18e eeuws Hollands antiek werkte verrassend goed, en kletsend met Japanners verkleed als 18e eeuwse poortwachters voelde ik me even teruggeplaatst in de tijd. Leuk, levend verleden! Na Deshima bezocht ik ook het vredespark en monument voor de slachtoffers van de atoombom, wat indrukwekkend was, maar met al die schoolkinderen gelukkig niet te deprimerend. Mijn bezoek aan Hiroshima 2 jaar geleden en de ontmoeting met dhr Zonnebloem, overlevende van de atoombom, was echter nog iets bijzonderder.

Ik was blij Nagasaki te verlaten, en na 5 minuten in Kumamoto wist ik al waarom. Kumamoto is een hip, compact kasteelstadje met gezellige mensen, lekker eten en veel natuurschoon in de buurt. Ik logeerde de afgelopen 2 nachten bij Higoji-san en zijn vrouw, twee relaxte mensen met een kleine minshuku (herberg) in de bergen boven het stadje. Mijn uitzicht was magnifiek, mijn nachtrust heerlijk en mijn gastheer uiterst behulpzaam. Hij vervoerde mij 's ochtends en 's avonds van en naar het station en voorzag mij van veel groene thee en handige informatie. Gisteren ging ik naar Aso-san, een nog actieve vulkaan in de buurt van Kumamoto, waar Higoji-san zelf ook al veel geweest was. Helaas was het bewolkt, woei het hard en was het IJSKOUD, dus moest ik wel even bikkelen. Van de krater zag ik helaas niet veel: een deel was afgesloten, en een deel vooral mistig. De zwaveldampen die eruit opstegen hielpen ook niet echt: alleen met een sjaal voor neus en mond kon ik in de buurt van de krater komen. Ik had een wandeling gepland naar 2 andere kraters, maar men verzekerde mij dat ik daar zo mogelijk nog minder zicht zou hebben. Dus besloot ik af te dalen naar lager gelegen vulkanen (er zijn er 8!), om daar door lieflijk groen laagland te lopen langs schitterende meren. Maar voor ik dat kon doen hoorde ik een luid "HEE Ekkelenkamp!" achter me: bleek dat een paar andere JPP'ers, die nu ook aan het rondreizen zijn, toevallig op dezelfde dag naar Aso gekomen waren. Zoals de Japanners dan zeggen: Sekai Semai (het is een kleine wereld)…

De afgelopen avonden bracht ik door in Kumamoto, dat met het sfeervol aangelichte kasteel een waarlijk poetische plek was om rond te struinen. Ook was er een veel te leuk klein CD-zaakje (denk Plato in Nederland) waar ik weer wat maffe Japanse muziek opgeduikeld heb, en vond ik een paar fijne eettentjes. Rauw paardenvlees of lotuswortel met mosterd, de lokale specialiteiten, heb ik echter maar aan mij voorbij laten gaan. Vanmorgen toog ik naar het kasteel, of althans, een reconstructie daarvan uit de jaren '60. Het echte kasteel is verloren gegaan tijdens de Satsumarebellie van 1877, waar ook The Last Samurai op gebaseerd is. Maar je kunt wel aan de Japanners overlaten om zo'n reconstructie niet half aan te pakken: met een slotgracht, hoge muren en veel historisch accurate details is het kasteel een indrukwekkende verschijning. Ik bleef er langer dan gedacht, onder andere omdat het zo leuk kletsen was met de Japanse schoolkinderen. En omdat ik natuurlijk op de foto moest met de lokale Samurai, die iets te hard aan het flirten (!) was. Heb zojuist in een kleine hole-in-the-wall een heerlijke kom ramen verorberd, en ga straks nog even naar een naburige Japanse tuin met theehuis. Dit theehuis is wel bijzonder: het is in 1912 verhuisd van Kyoto naar Kumamoto, en werd tot die tijd gebruikt voor de poezielessen van de aanstaande keizer. Geschiedenis alom, mensen!

Vanmiddag moet ik helaas alweer Kumamoto verlaten. Jammer want het is hier echt heerlijk; het weer zit ook enorm mee: iets van 21 graden met een briesje. In oktober! Maar Kagoshima, mijn volgende stop en laatste stad voordat ik weer terugkeer naar Tokyo, schijnt ook super te zijn. Van iedereen hoor ik dat de mensen erg aardig zijn, het eten lekker en de baai schitterend- ik ben benieuwd. Het dialect is notoir onverstaanbaar, zozeer zelfs, dat het tijdens WOII als codetaal gebruikt werd door de Japanners. Ik hoop dat ik mij met mijn ABJ goed verstaanbaar zal kunnen maken. Ganbarimasu! (ik doe mijn best) Ik ben in elk geval in opperbeste stemming en voel me helemaal GENKI. Om dat gevoel vast te houden en met jullie te delen, hieronder de onweerstaanbare hit van Ken Hirai. Zijn CD ga ik definitely nog kopen vooraleer ik Japan verlaat (over 4 dagen maar daar wil ik het niet over hebben).

Genki! is a post from Supersopraan kraakt harde noten.

Van Tokyo toog ik eerst naar Koyasan, heilige berg en hoofdkwartier van het Shingonboeddhisme. Twee metro's, een bullet train, een boemel, kabelbaan en bus waren nodig om er te geraken. Maar het was de moeite waard! Ik logeerde in een echte boeddhistische tempel, waar ik een ruime kamer had met tatamimatten op de vloer, en uitzicht op een echte Japanse tuin (inclusief rustgevend stroompje water). Ik sliep op een futon, en kreeg 's ochtends en 's avonds Shojin Ryori (veganistisch eten) voorgezet. Best lekker, hoewel de groene thee tofu me toch een brug te ver was… 's Ochtends om half 7 was ik braaf aanwezig bij de ochtendceremonie, 's middags deed ik mee aan de zenmeditatie. Tussendoor leidde een groep vrijwilligers mij rond door het tempelcomplex en maakten we een mooie hike door het berggebied. Aan het einde van de dag wachtte mij dan het heerlijke hete (gemeenschappelijke!) bad, en dan: vroeg naar bed. Rust, reinheid, regelmaat dus- helemaal goed, na alle drukte van Tokyo.

Maar toch waren er kleine verrassingen: er stonden een paar mooie (sport)wagens voor de tempel geparkeerd, de monniken hadden internet, en ze bleken ook gewoon vlees te mogen eten en te mogen trouwen als ze dat willen. "Nou, hier in Japan mag kennelijk zomaar alles," merkte een Belgische mede-toeriste op, "hoe anders dan de paters bij ons…" Het was fijn, op Koyasan, en de nachtelijke toer over het beroemde aangrenzende kerkhof was zowaar sprookjesachtig te noemen. Kobo Daishi, stichter van het Shingonboeddhisme, zit sinds de 9e eeuw in eeuwige meditatie in zijn tombe, en elke boeddhist in Japan die iets voorstelt wil in zijn nabijheid begraven liggen. Overal liepen dan ook pelgrims rond: gekleed in het wit lopen zij van tempel na tempel. En Japan zou Japan niet zijn als er geen handeltje ontstaan was: elke zoveel meter vond je een souvenirwinkeltje met wierook, kralenarmbandjes, wandelstokken en natuurlijk de alomtegenwoordige keitai straps (hangertjes voor aan je mobiel). Toch was de sfeer over het algemeen sereen, en ben ik blij dat ik gegaan ben.

Hier in Japan reageren mensen vaak verrast wanneer ik ze vertel dat ik alleen reis. Ze waarschuwen me dat er vele dingen abunai (gevaarlijk) zijn, en vinden me behoorlijk stoer dat ik in mijn eentje rondtrek. Maar wachtend op de bus terug naar de bewoonde wereld kwam ik een Japans meisje tegen dat ook alleen bleek te reizen, en het al vaak gedaan had. We raakten aan de praat en reisden samen een stukje op- zij ging naar vrienden in Osaka, ik reisde door naar Shirahama, een beroemd onsen beach resort (hete bronnen aan de kust, jawel). Het was erg gezellig, en wat ben ik blij dat ik Japans spreek. Wanneer ik een Japanner benader zie ik de spanning al op diens gezicht staan; in het hoofd componeert hij zijn eerste Engelse zinnen. Hoe groot is dan de opluchting, en de verrassing, als ik dan "berabera" lekker wegpraat in het Japans.

Superleuke Japanners ontmoette ik ook in Shirahama. Dit plaatsje heeft een prachtig parelwit strand aan de oceaan, omringd door pijnbomen (echt Japans!), en veel onsens (hete bronnen). Overal ruik je dan ook een doordringende zwavelgeur, maar liggend in een hete bron met uitzicht op de oceaan ben je dat al snel vergeten. 's Avonds waren er allemaal gezellige eettentjes, en eentje viel meteen op: het RISE Beach Cafe, dat Hawaiian food en drinks beloofde. Of het echt Hawaiian was vraag ik me af, en barman Kushima had ook zijn twijfels. Deze vrolijke jonge flierefluiter, die in de winter skiles geeft in Nagano en in de zomer in Shirahama werkt, kon echter wel heel lekkere Japanse omeletten maken, en deed ook goed zijn best op de cocktails. Het was echt gezellig en ongedwongen kletsen. "Kushi", afkomstig uit Fukuoka, bleek veel humor te hebben en gaf wat goede tips: waar ik beslist ramen moest gaan eten, en wat ik juist moet mijden. We wisselden visitekaartjes uit (as you do) en hij liet me zijn collectie zien, waaronder een visitekaartje van een hoge yakuza (maffia) baas. Dat was wel een spannende avond geweest, verzekerde Kushi mij. Ik kan me er iets bij voorstellen.

Shirahama is een klein plaatsje, en ons kent ons. Ik moest volgens hem beslist de volgende dag gaan lunchen in Cafe Petora (Petra), wat een soort van tropisch lunchrestaurant is. De eigenaresse is een gezellige chaoot en een beetje een flapuit; redelijk uniek in Japan. Het klikte meteen: zij is groot Bali-fan, en toen ik vertelde over mijn vroege kindertijd in Indonesie wilde ze graag haar Bahasa oefenen. Ook bleek ze heel aardig sanshin (driesnarige gitaar uit Okinawa) te kunnen spelen. Ze trakteerde haar klanten op een kort concertje en hoevel haar zang niet altijd zuiver was, wist ze ons wel te raken met haar gevoelige liederen. Ook bleek ze de "moeder van Shirahama" (of liever de oudere zus, zoals ze zelf zegt): die avond, toen ik weer bij Kushi aan de tap zat, wervelde ze binnen vol enthousiaste verhalen en een tas vol hapjes voor Kushi, die volgens haar niet goed at. Kletsend met deze twee atypische, vrolijke (maar niet gestoorde, zo verzekerden ze mij) Japanners, voelde ik me echt thuis- en dit is de charme van het alleen reizen. Mensen spreken je makkelijk aan, ontfermen zich over je, willen van alles voor je doen, en brengen je thuis als het laat wordt. Want terug LOPEN, ja dat was toch abunai.

Na deze rurale gezelligheid werd het tijd om verder te trekken: op naar het Zuiden, naar Kyushu. Vijf uur in de snelle trein later ben ik in Fukuoka/Hakata beland, waar het dialect erg zangerig is en de dames, als ik de Japanners moet geloven, erg mooi. Hakata bijin worden ze genoemd, wat zoveel betekent als Hakataanse schonen. Ze zijn in elk geval opvallend stijlvol en doen beslist niet onder voor de Tokyose dames. Fukuoka is hip en laidback, en het is hier goed winkelen. Ook de ramen is beroemd; overal vind je kleine stalletjes aan de weg waar je voor een paar yen een dampende kom noodles weg kunt slurpen. Natuurlijk heb ik deze traditie hoog gehouden, en dankzij Kushi's tips vond ik een erg goed adresje.

Terug in de bewoonde wereld merk ik dat ruraal Japan toch wel heel anders is dan de grote stad- contact leggen gaat ook wat makkelijker in kleine dorpjes dan hier. Maar grote steden hebben ook wel hun charmes, waaronder dit internetcafe: 24/7 open, en je kunt hier zelfs douchen, onder de zonnebank of een tukkie doen. Maar dat gaat me toch iets te ver: ik sluit af, en ga zodirect terug naar mijn sfeervolle, ouderwetse Ryokan voor een goede nacht slaap. Morgen nog een mooie wandeling door de stad en dan door naar Nagasaki en Dejima, waar de Hollands-Japanse handelscontacten 400 jaar geleden ontstonden. Zin in!

Ik laat jullie achter met een paar muzikale impressies van Japan. Allereerst Nakashima Mika, wiens hit ik in elke winkel en elk TV-kanaal hoor: 

Alles kan in Japan! is a post from Supersopraan kraakt harde noten.

Ik meldde mij om half 11 bij een strak, modern gebouw voor de International Ikebana class. Een ochtendje bloemschikken, want dat was het, leek me wel wat na al dat drukke stadse geweld van de afgelopen dagen. Samen met nog een achttal andere Westerse dames bevond ik mij in een ruim, licht klaslokaal, waar Sakaguchi-sensei ons samen met haar assistente liet zien hoe je met verschillende vazen, een kniptang en een power drill (!) de prachtigste, sereenste en mafste kunstwerken kunt maken van bloemen en takken.

Zelf mochten we ook aan de slag. Ikebana-stukken bestaan uit zorgvuldig geschikte bloemen en takken, waarbij de lengte, onderlinge verhoudingen en het aantal graden waarmee de bloemen uitsteken, vantevoren bepaald is. Ikebana is een driedimensionale kunstvorm: je moet ook nog eens diepte creeren. Maar, zo verzekerde men mij, je eigen persoonlijkheid mag zeker tot uitdrukking komen in je bloemstuk. Dat moet zelfs. Omringd door huisvrouwen en expat wives ging ik vlijtig aan de slag. En ik moet zeggen: voor een allereerste keer was het niet slecht. Dat meende ook mijn sensei, die ik vervolgens bedankte met een setje Delftsblauwe klompjes. Om de harmonie tussen ons te bevorderen, natuurlijk.

Na de ikebanales had ik lunch met voormalig JPP-buddy Robaato in Marunouchi, het zakencentrum waar ik destijds mijn dagen bij Hitachi sleet. Ik besloot meteen maar wat old haunts te bezoeken, waaronder mijn favoriete boekhandel/schrijfwarenzaak Maruzen waar ik heel veel pennen heb ingeslagen, en natuurlijk MUJI, een soort HEMA maar dan superhip, waar je alleen maar witte, zwarte, beige, grijze of lichtbruine dingen kunt kopen. Allemaal superstrak design natuurlijk: de harmonie spat ervan af. Ik heb supermooie oorwarmers gevonden en kon de verleiding niet weerstaan om een linnen tasje te bestempelen met MUJI logo's.

's Avonds deed ik wat weinig toeristen doen: ik reisde af naar het slaperige voorstadje Shimosa-Nakayama, een naam die degenen die mij weleens een kaartje gestuurd hebben, vast wel kennen. Vijf maanden lang woonde ik daar, en gedurende die tijd ging ik regelmatig een hapje eten bij Tori-no-ya, of "Chicken House" zoals een van mijn medestamgasten het uitlegde. Het is een kleine eetgelegenheid met een stuk of 8 stoelen aan de bar, en dan nog een alkoofje met 2 tafeltjes waaraan je kunt eten. Menig avond zat ik aan de bar en had ik de tijd van mijn leven. De familie Takahashi (vader en moeder op leeftijd, dochter van een jaar of dertig) zorgden voor mij, terwijl de stamgasten aan weerszijden mij onderwierpen aan ware kruisverhoren, met als onvermijdelijke conclusie: HANtoshi dake Nihongo o benkyou shimashita? HANtoshi dake? Eeeeeeeh… Sugoku joozu desu ne! (ofwel: heb je maar een HALF jaar Japans gestudeerd? wow!)

Zo ook gisteravond. Terwijl pappa Takahashi mijn favoriet yakipiman (met vlees gevulde paprika van de gril) klaarmaakte, en mamma Takahashi mijn groene thee bijvulde, haalde ik herinneringen op met dochter Achiko Takahashi. Ze wist alles nog: wie ik was, waar ik gewerkt had, wat mijn favoriete hapjes waren en dat ik liever zout dan soya over mijn gegrilde kipspiesjes bliefde. Samen met een oude heer naast mij, Kobayashi-san, kletsten en lachten we erop los. Van alles is de revu gepasseerd: Nederlandse woorden in het Japans, Dejima, reizen in Europa en elders, pelgrimstochten langs Japanse tempels, hoe het is om ver van je familie te zitten als je jong bent (Kobayashi-san had een tijdje in Boston gezeten. Providence, ten zuiden van Boston, is volgens hem de beste stad van Amerika, want oud en de mensen zijn er aardig). Het was ouderwets gezellig, en terwijl de lucht blauw werd van de gril en mijn rokende (!) medebezoekers, zat ik enorm te genieten. Mensen die nog geloven dat Japanners alleen maar formeel, kil en afstandelijk zijn, moeten eens langs bij de Takahashi's in hun yakitoribar. En dan een flink glas sake achterover slaan. De stemming steeg tot ongekende hoogten toen ik mijn Nederlandse omiyage aan hen presenteerde: als cadeautje had ik een peper- en zoutstelletje meegebracht bestaand uit Delftsblauwe molentjes. De avond kon niet meer stuk. Maar soro soro werd het toch tijd om te gaan, en na wat foto's en het uitwisselen van onze meishi (visitekaartjes) deed men mij uitgeleide. Vanmorgen vond ik het 1e mailtje van Achiko-chan in mijn inbox.

Zometeen pak ik mijn koffer bij elkaar, en vertrek ik uit Tokyo. Ik ga naar Koyasan, een heilige berg waar tot voor kort geen vrouwen mochten komen, en zal daar 2 dagen doorbrengen bij de monniken. Ze gaan me vegetarisch eten voorzetten en ik ga om 5 uur 's ochtends meedoen aan de Zenmeditatie. Ongetwijfeld kom ik helemaal in harmonie met mezelf, maar ik acht de kans op internet niet echt groot. Dus als je even niks van me hoort: je weet waarom. Jaaaa mata ne!

Wa is a post from Supersopraan kraakt harde noten.

Maar… als er echt gevaar is, wat dan? Vandaag ging ik hiken in de buurt van Nikko, waar een prachtig meer is, watervallen en bergen. Ik ging juist daarheen om de herfstbladeren te bekijken (Koyo). Het was prachtig, maar in de herfst wordt het verraderlijk vroeg donker… merkte ik toen ik midden in het bos op een kruising stond. Ik kon kiezen: mijn wandeling afmaken (had nog wel een uurtje voor de boeg) of de short cut nemen naar de grote weg en daar de bus terug pakken. Het was een prachtige wandeling geweest: zon in het water, koperkleurige bladeren, blauwe mistige bergen, ruisende watervallen en vooral veel stilte na luid Tokyo. Ik wilde graag door. Besloot toch maar even op het bord te kijken dat aan de kruising stond. Dat was een vrolijk ingekleurde plattegrond, waar cartoonfiguurtjes op zijn Japans lieten zien hoe je moest lopen. Er was ook een beer ingetekend, met daaronder in het Japans: kuma, ki o tsukete kudasai. Oftewel: hier zijn beren, pas op. Terwijl de avondlucht met de minuut donkerder werd en het struikgewas verdacht stiller, bekroop mij een unheimisch gevoel. Ik rende het bos uit.

Ook gevaarlijk, maar op een andere manier, is Tower Records, de grootste platenzaak in hartje Shibuya en bedevaartsoord bij uitstek voor ondergetekende. Ook deze keer duurde het niet lang voordat ik in de zaak te vinden was. Twee keer. Want de eerste keer deelden ze kortingsbonnen uit, en ach, ik had een paar verdiepingen (er zijn er zeven!) nog niet gehad, en tja, het voelt wel cosmopolitisch om om half elf 's avonds nog een platenzaak binnen te stappen, en, en… zucht. Smoezen te over: feit blijft dat ik weer veel te veel geld uitgegeven heb. En ik voorzie dat dit niet de laatste keer was.

De oogst (googlet u maar):

Aoyama Thelma – Diary
Sotaisei Riron – Synchroniciteen
Utada Hikaru – This is the one
Shiina Ringo – Watashi to Hoden
Afrocubism – Afrocubism
Yoshida Brothers – Best Of
Kazumasa Hashimoto – Gllia
Antennasia – Qus-cus

Het meeste van bovenstaand lijstje is weird en Japans en lekker fout, dus ik ben helemaal gelukkig. Gevaarlijk gelukkig…

Abunai desu kara, gochuui kudasai… is a post from Supersopraan kraakt harde noten.

Maar het lukte me om alles geregeld te krijgen, en om 10 uur Japanse tijd (dat is dus 3 uur 's nachts Nederlandse tijd, kijkbuiskinderen!) stapte ik in de express trein naar Tokyo. Kapot was ik, en mijn ogen vielen voortdurend dicht. Een korte metrorit en een verwoed gevecht met mijn bagage later stond ik bij het hotel waar ik 2 jaar geleden een paar maanden gewoond had. Het was niet mijn 1e keuze, maar de Minshuku (traditionele herberg) waar ik de rest van mijn tijd in Tokyo doorbreng, kon me die 1e nacht nog niet opvangen. Dus dan maar Ajia Kaikan. Het was 11 uur (inderdaad, 4 uur NL tijd), en ze waren allervriendelijkst, maar tijd om in te checken was het nog LANG niet. Gelukkig is dit Japan: een land waar overal nog hete bronnen zijn, onsens genaamd, en fantastische openbare badhuizen waar je lekker kunt relaxen. Wat een lumineus idee! Gauw pakte ik wat schone kleren bij elkaar, stalde mijn bagage bij het hotel, en liep naar de metro. Ik voelde me moe en plakkerig (het is hier 25 graden mensen!) en inmiddels had ik ook honger. Ik meende mijn 1e aardbeving te voelen, maar dit bleek draaierigheid. Hapje eten dan maar. Mijn eerste maaltijd terug in Japan bestond uit tempura, rijst en koude soba noodles: een delicatesse. Terwijl ik zonder schoenen tussen de slurpende salarymen zat overviel het me: IK BEN IN JAPAN! Ik ben terug! Een stroom herinneringen, kleine details, gewoontes en woordjes, kwam weer terug. Ongelooflijk dat ik hier echt ben.

Het badhuis was ook een ervaring op zich. Spa LaQua (creatieve Engrish naam) bleek gigantisch en superluxe. Er waren hete baden met gelig zout water (goed voor de huid), bubbelbaden, diverse sauna's, een ijskoud bad en een mistdouche. Heerlijk! Onbeschaamd heb ik uren (letterlijk, uren) liggen dobberen in de baden. Heet en koud afwisselen bleek een goed idee: langzaam begon ik me weer mens te voelen. Ook was er een openluchtbad, waar je regelmatig hoog gekrijs hoorde: op het dak van hetzelfde complex blijkt een achtbaan gebouwd te zijn. Ja, dat kan in Japan. Terwijl ik met een klein handdoekje op mijn hoofd lag te chillen en af en toe een babbeltje maakte met de Japanse meisjes/oude besjes naast mij, bedacht ik me hoe heerlijk het is dat ik deze stad al grotendeels ken. Ik hoefde niet per se mijn 1e dag in Japan helemaal nuttig te besteden, hoefde niet 3 tempels en een berg te zien, maar kon gewoon lekker gaan voor deze superjapanse ervaring. Veel later dan gepland (hoe heerlijk!) kwam ik boven water, kleedde ik me aan en ging ik weer naar buiten. Voor het eerst kon ik ECHT de betekenis van het woord herboren op waarde schatten.

Gisteravond ging al gauw het kaarsje uit. Ik hapte nog een kurepu (Japanese-style crepe) weg, maakte nog een tripje naar de kombini (convenience store) en dook gauw mijn bed in. Het geluid van cicades blijkt perfect om op in te slapen. Vanmorgen bleek ik nog alleszins brak, en ik besloot in mijn voortdurende decadentie om een taxi te pakken naar mijn herberg. Dit bleek een geniale ingeving: sure, het kost meer dan de metro, maar ik kon lekker naar buiten kijken en kreeg weer een goed beeld van de stad. Ook was het heerlijk koeterwalen met de taxichauffeur. Na het obligate "Nihongo wa joozu desu ne!" dat ik van iedereen na 3 woorden Japans te horen krijg, kletsten we verder over van alles en nog wat. De taxichauffeur kon er maar niet over uit dat ik na 4 maanden Japanse les in Nederland plus een half jaar in Tokyo al zoveel van zijn taal kon begrijpen. 4 maanden, 4 maanden, herhaalde hij steeds tussendoor als een mantra. Verder onderwees hij me zoals alleen Japanners dat kunnen over de link tussen onze beider landen en vertelde hij over Nederlandse woorden die in het Japans nog bestaan. We bleken allebei Fuji-san beklommen te hebben (sugoi!) en hij bleek ooit een korte stop-over in Nederland gemaakt te hebben. Prachtland vond hij, zo mooi uit het vliegtuig, zo plat ook. En fuusha (windmolens) overal. Toch? Ik beaamde dit van harte, terwijl ik met een glimlach van oor tot oor naarbuiten keek. Prachtland, Japan, prachtland.

PS foto's ontbreken want dat gaat lastig vanaf de computer in de herberg.
PPS mijn Japanse mobiele nummer, voor wie zich geroepen voelt te bellen of sms'en: +81(0)80-3479-0652.

Eeeeh! Nihongo wa joozu desu neeee! is a post from Supersopraan kraakt harde noten.